Tai biến mạch máu não: Nguyên nhân và cách khắc phục

Tai biến mạch máu não là một căn bệnh nguy hiểm mà bất cứ ai cũng có thể mắc phải do nó tiến triển âm thầm và có thể bộc phát bất cứ lúc nào. Trong bài viết này chúng ta sẽ tìm hiểu về căn bệnh có tỷ lệ tử vong và tàn tật cao bậc nhất này nhé!

1. Bệnh tai biến mạch máu não gây nguy hại gì cho con người?

Tai biến mạch máu não (đột quỵ não) xảy ra khi nguồn cung cấp máu cho một phần của bộ não bị gián đoạn hoặc suy giảm nghiêm trọng, làm mất oxy và dinh dưỡng mô não khiến các tế bào não bắt đầu chết trong vòng vài phút, hậu quả có thể gây tử vong hoặc tàn tật cho người bệnh.

 

Căn bệnh này thường gặp ở người trên 40 tuổi, phổ biến nhất là những người có tiền sử bệnh lý tiểu đường, tim mạch, huyết áp, hay tăng cholesterol máu, hút thuốc lá…

Có hai dạng tai biến mạch máu não, trong đó phổ biến nhất là thiếu máu cục bộ – là do tắc nghẽn động mạch, chiếm tới gần 90% các cơn đột quỵ và loại khác là xuất huyết xảy ra khi một mạch máu bị rò rỉ hoặc vỡ.

Theo TS. Vũ Đăng Lưu, Phó trưởng khoa Chẩn đoán hình ảnh, Bệnh viện Bạch Mai, mỗi ngày Việt Nam có khoảng hơn 3.300 người bị tai biến mạch máu não. Như vậy tính ra, mỗi năm nước ta có tới hơn 200.000 ca mắc phải, trong có đó hơn 50% bệnh nhân tử vong và 90% số người sống sót sau tai biến mạch máu não phải sống cùng với các di chứng về thần kinh và vận động…

Điều đáng nói là căn bệnh này đang có nguy cơ trẻ hoá, từ 40 – 45 tuổi so với trước đây là 50 – 60 tuổi và tỷ lệ tai biến ở nam giới cũng được xác nhận là cao gấp 4 lần nữ giới. Theo thống kê, tỷ lệ đột quỵ ở những người trẻ và trung niên cũng đang gia tăng mạnh mẽ, chiếm 1/3 tổng số các trường hợp đột quỵ.

Lấy 1 ví dụ so sánh, nếu những năm 90, toàn cầu có khoảng 25% số ca đột quỵ ở người 20 – 64 tuổi thì những năm gần đây, con số này đã tăng lên 31%. Nguy hiểm hơn là những người ở độ tuổi 20, thậm chí trẻ hơn cũng đang có nguy cơ bị đột quỵ với con số thống kê được là 83.000 người/ năm.

Mặt khác, mặc dù tỷ lệ tử vong do đột quỵ tại Việt Nam kể từ năm 2013 đến nay đang có xu hướng suy giảm, thế nhưng số lượng bệnh nhân bị tàn tật do hậu quả của đột quỵ lại có xu hướng tăng mạnh (chiếm tới 90%). Theo thống kê, số bệnh nhân sống sót khoảng 486.000 người, trong đó chỉ có khoảng 25-30% tự đi lại phục vụ bản thân được, 20-25% đi lại khó khăn, cần sự hỗ trợ của người khác trong sinh hoạt, 15-25% phải phụ thuộc hoàn toàn vào sự phục vụ của người khác.

Những di chứng mà nhiều người gặp phải đó là: Liệt chi, liệt nửa người, viêm phổi, co cứng gân cơ, suy giảm trí nhớ, rối loạn tâm thần dạng trầm cảm, loét vùng xương cùng – cụt và một số vị trí bị tỳ đè do nằm lâu…

2. Dấu hiệu của bệnh tai biến mạch máu não

Bệnh tai biến mạch máu não có 2 dạng là tai biến mạch máu não nhẹ và nặng. Tuy nhiên, dù là thể nhẹ hay nặng đều khiến cuộc sống của người bệnh bị ảnh hưởng và nhận biết được các dấu hiệu của bệnh sẽ giúp chúng ta điều trị bệnh sớm hơn, từ đó sớm hạn chế được các biến chứng.

Dưới đây là các triệu chứng tai biến mạch máu não bạn cần phải cảnh giác:

  • Đầu: Nhức đầu dữ dội, đột ngột. Triệu chứng này xuất hiện ở trên 50% số bệnh nhân. Ngoài ra bệnh nhân còn thấy đột nhiên thấy chóng mặt, ù tai, choáng váng.
  • Thị lực: Bệnh nhân xuất hiện cảm giác như có ruồi bay trước mắt, mất thị lực hoàn toàn hoặc một phần, hoặc một hai bên trong giây lát.
  • Vận động: Bệnh nhân có cảm giác như kim châm, kiến đốt ở đầu chi tay, chân, một nửa bên trên người, một bên chân bị yếu hẳn, không vững, không cầm nắm chắc được đồ vật, dễ rơi thìa, đũa, bát. Nhặt lại vật dụng để rơi một cách khó khăn.
  • Rối loạn ngôn ngữ: Bệnh nhân nói khó, nói ngọng, mọi người không hiểu được bệnh nhân nói gì. Triệu chứng này có thể chỉ diễn ra trong ít phút, nhưng cũng có thể kéo dài cả ngày trước khi tai biến nghiêm trọng xảy ra khiến bệnh nhân không còn khả năng phát ngôn.
  • Rối loạn trí thức: Bệnh nhân đột nhiên mất định hướng trong vài phút, vài giờ, thoáng quên, thoáng điếc, mất định hướng về không gian và thời gian.

3. Nguyên nhân gây tai biến mạch máu não

Bệnh tai biến mạch máu não không tự nhiên mà sinh ra mà nó là biến chứng của các căn bệnh có sẵn trong cơ thể và chúng được gọi là yếu tố nguy cơ gây bệnh tai biến mạch máu não. Có 3 yếu tố nguy cơ gây bệnh tai biến mạch máu não là do tuổi tác, do một số bệnh lý mãn tính và do lối sống không khoa học gây nên.

+ Do tuổi tác, giới tính: Người có tuổi càng cao thì nguy cơ bị đột quỵ càng gia tăng, đặc biệt những người trên 60 tuổi và nam giới thường có nguy cơ mắc bệnh đột quỵ hơn nữ giới.

+ Do một số căn bệnh mãn tính: Những người mắc các bệnh mãn tính như tăng huyết áp, xơ vữa động mạch, rối loạn mỡ máu, tiểu đường, bệnh tim mạch (đặc biệt là rung nhĩ, bệnh mạch vành, bệnh van tim) đều có khả năng bị tai biến mạch máu não cao.

+ Do lối sống không lành mạnh: Những người có lối sống không lành mạnh như lạm dụng rượu bia, hút thuốc lá, béo phì, ít vận động, stress, mất ngủ… đều có nguy cơ bị tai biến mạch máu não.

Dưới đây là những yếu tố chính gây ra tai biến mạch máu não:

Tăng huyết áp

Đây là yếu tố nguy cơ hàng đầu của tai biến mạch máu não. Bệnh cao huyết áp xảy ra sẽ làm tăng lực tác động của máu lên thành động mạch và ảnh hưởng trực tiếp đến quá trình truyền máu đến các cơ nói chung và não bộ nói riêng, dẫn đến đột quỵ.

Một số thống kê cho thấy những người bị cao huyết áp sẽ có nguy cơ mắc tai biến mạch máu não lớn gấp 2,5 lần so với người bình thường và tăng tỉ lệ tử vong lên cao hơn. Cụ thể, khi huyết áp ở mức 160/95mmHg thì tì lệ đột quỵ tăng từ 2,9 lần (nữ) và 3,1 lần (nam) so với những người có huyết áp bình thường.

Xơ vữa động mạch

Đây là nguyên nhân thứ 2 gây nên biến chứng tai biến mạch máu não. Khi bạn bị xơ vữa động mạch, các mảng xơ vữa bám ở thành mạch máu, khi mảng bám này dày lên sẽ bị bong ra và gây hẹp động mạch, cản trở quá trình lưu thông của máu và làm lượng máu lên não bị giảm sút. Khi các mảng bám đó bong ra càng nhiều thì lượng máu cung cấp đến các cơ quan sẽ bị giảm dần rồi mất hẳn và gây nên bệnh tai biến mạch máu não.

Bệnh tim mạch

Tim là thượng nguồn co bóp đẩy máu đến các cơ quan, khi cơ thể mắc các bệnh ở tim thì quá trình co bóp để cung cấp máu của tim bị cản trở. Vì vậy mà lượng máu đến các cơ quan không đáp ứng đủ nhu cầu và gây nên tình trạng thiếu máu não.

Những trường hợp bệnh tim dễ khiến người bệnh bị tai biến đó là bệnh rung nhĩ, hẹp van hai lá có rung nhĩ, u nhày nhĩ trái, viêm nội tâm mạc nhiễm khuẩn, tồn tại lỗ bầu dục… Nguyên nhân là do cục máu đông hoặc mảng xơ vữa từ buồng tim, van tim bị trôi theo dòng máu lên động mạch cảnh, làm tắc đột ngột dòng máu nuôi não, gây ra đột quỵ nhồi máu não.

Chảy máu não

Dị dạng mạch máu não là hiện tượng mạch máu bất thường, xảy ra khi các mạch máu vận chuyển máu đến não bị vỡ, máu không được vận chuyển tới nuôi não mà chảy tràn ra làm chèn ép não, từ đó gây ra cơn đột quỵ não. Theo các bác sĩ, dị dạng mạch máu não tiến triển âm thầm, người bệnh thường không tự phát hiện được, mạch máu bị dị dạng ngày càng giãn ra và yếu đi. Đến lúc mạch máu căng tức quá mức (do áp lực công việc, căng thẳng, stress…) dẫn đến vỡ mạch máu não gây chảy máu não.

Đái tháo đường

Bệnh đái tháo đường có thể làm tăng tình trạng xơ vữa động mạch não. Đây là kết quả nghiên cứu Honolulu kết luận đái tháo đường làm nguy cơ tai biến tăng 1,4-2 lần. Phối hợp với tăng huyết áp, đái tháo đường làm tỉ lệ mới mắc nhồi máu não tăng cao.

Hút thuốc lá

Hút thuốc lá gây nhiều bất lợi cho cơ thể, làm tăng nguy cơ cả nhồi máu não và xuất huyết não. Một số nghiên cứu cho thấy người hút 1 gói thuốc/ ngày thì nguy cơ này tăng gấp 2,5 lần so với người không hút thuốc lá. Nguyên nhân là do thuốc lá làm thay đổi thành phần lipid máu, nhất là làm giảm tỉ lệ HDL lipoprotein dẫn đến xuất huyết não. Ngoài ra, thuốc lá còn làm tăng độ nhớt của máu, tăng kết dính tiểu cầu, tăng fibrinogen… làm tăng cao tỉ lệ mắc bệnh.

Bia rượu

Một số nghiên cứu đã chỉ ra rằng việc tiêu thụ rượu tăng 10% góp phần làm tăng đột quỵ não mới lên 29% và tăng tì lệ tử vong lên 16%. Tuy vậy, vẫn còn nhiều ý kiến trái ngược nhau về vai trò của rượu bởi có nhà khoa học lại cho rằng một lượng rượu nhất định (10- 30g ethanol/ngày) có tác dụng hạn chế đột quỵ não.

Stress

Stress có thể gây nên những tác động bất lợi cho động mạch não, được xem như là nguy cơ bùng phát. Những người luôn trong tình trạng căng thẳng, bi quan chán nản, hồi hộp lo âu, nghĩ ngợi tính toán và dễ xúc động thì dễ bị tai biến xơ vữa. Nguy hiểm hơn, khi xảy ra stress, nhịp tim bệnh nhân sẽ yếu đi, động mạch não co lại làm tái mặt, rối loạn nhịp tim, giao động huyết áp. Nếu stress xảy ra trên bệnh nhân tăng áp hoặc xơ vữa động mạch thì nguy cơ tai biến mạch máu não càng gia tăng.

Các yếu tố nguy cơ khác

Ngoài ra còn có các yếu tố nguy cơ khác như rối loạn chuyển hóa lipid, hormone nội tiết tố nữ (estrogen trong thuốc ngừa thai), tăng cholesterol máu…

4. Phòng chống tai biến mạch máu não

Chế độ ăn uống giúp phòng chống bệnh tai biến mạch máu não

 

Theo các nhà nghiên cứu thì một chế độ ăn uống hợp lý, lành mạnh sẽ giúp bạn giảm nguy cơ tai biến đến 25%. Người bệnh nên bổ sung một chế độ ăn giúp loãng máu và các thực phẩm lành mạnh đảm bảo cân bằng, đầy đủ lượng protein, vitamin và khoáng chất. Đây là biện pháp quan trọng trong việc giúp giảm nguy cơ xơ vỡ động mạch.

Một số loại thực phẩm rất tốt giúp phòng ngừa tai biến mạch máu não:

+ Thực phẩm giúp làm máu loãng: Đó là các loại gia vị như ớt, tỏi, hành tây, gừng, hạt tiêu. Việc nêm các gia vị này cho mỗi bữa ăn vừa khiến món ăn thơm ngon lại trợ giúp rất tốt cho hệ tiêu hóa và tim mạch.

Cách sử dụng: Nên có trong bữa ăn nhưng chỉ ăn vừa đủ, không ăn quá nhiều để tránh gây nóng trong người, viêm loét dạ dày.

+ Các loại trái cây giàu kali, vitamin C: Các loại trái cây giàu Kali và vitamin C như chuối, cam, bưởi, dưa hấu, nho, các loại quả có vị chua… có tác dụng giúp ngăn ngừa sự hình thành các khối huyết trong tĩnh mạch khiến máu lưu thông tốt hơn.

+ Các loại rau, củ, quả chứa nhiều chất xơ:  Các loại rau có màu xanh đậm như súp lơ, rau muống, bắp cải…hay như đậu trắng, đậu đen, bí đỏ…có tác dụng giảm cholesterol làm tăng tuần hoàn máu não.

Cách sử dụng trái cây, rau củ: Mỗi ngày bạn nên bổ sung ít nhất 5 loại trái cây và rau củ thì sẽ giảm được nguy cơ tai biến đến 25%.

+ Chất béo: Các chất béo từ dầu vừng, dầu đậu nành, dầu trộn salad, dầu ngô, dầu cá thu… là các axit béo có lợi,  giúp giảm lượng mỡ thừa trong cơ thể, từ đó hạn chế các mảng mỡ máu bám tại thành động mạch, giúp động mạch thông thoáng, máu lưu thông dễ dàng hơn.

Cách sử dụng: Nên bổ sung chất béo ở mức 25 – 30g/ngày, trong đó 1/3 là chất béo động vật, 2/3 là chất béo thực vật.

+ Các loại cá: Cá là thực phẩm được đánh giá là tốt cho sức khoẻ tim mạch, đặc biệt là cá ngừ, cá hồi, cá trích…có chứa Acid béo Omega-3, giúp ngăn ngừa đông tắc mạch máu.

Cách sử dụng: Theo các bác sỹ tim mạch bạn nên ăn các loại cá 2 -3 lần/tuần.

+ Sô – cô – la: Trong socola đen chứa một hàm lượng cacao lớn rất có lợi cho sức khỏe tim mạch, giúp người dùng giảm nguy cơ tắc nghẽn tim mạch, chống lại bệnh hở van tim, bệnh tim mạch vành, làm giảm nguy cơ dẫn đến các cơn đau tim. Do vậy người mắc bệnh tim mạch nên duy trì thói quen ăn socola đen mỗi ngày.

Cách sử dụng: Nên ăn ngày 2 miếng, không nên ăn quá nhiều để tránh tình trạng trạng thừa cân, béo phì từ đó gây tăng huyết áp, tăng nguy cơ tai biến.

Những đồ ăn không tốt cho người bị tai biến mạch máu não: Các thực phẩm đóng hộp, đồ ăn nhanh, đồ ăn chứa nhiều đường, đồ nướng…

Chế độ sinh hoạt giúp phòng chống tai biến mạch máu não

Thay đổi lối sống lành mạnh là biện pháp hữu hiệu giúp phòng chống tai biến mạch máu não, kéo dài tuổi thọ và đẩy lùi bệnh tật hiệu quả. Dưới đây là những điều bạn cần lưu ý trong chế độ sinh hoạt hằng ngày:

+ Hạn chế đồ uống, chất kích thích có hại: Nên hạn chế sử dụng các loại đồ uống, chất kích thích có hại như rượu bia, thuốc lá, trà, cafe đặc, nước ngọt có ga… Uống 1 -2 ly rượu nhỏ mỗi ngày sẽ tốt cho tim mạch tuy nhiên uống nhiều lại làm tăng huyết áp, đau tim từ đó dẫn đến nguy cơ đột quỵ cao.

+ Uống nhiều nước: Một ngày nên uống 1 – 2 lít nước để cơ thể được thanh lọc.

+ Cân bằng giữa công việc và nghỉ ngơi: Không nên suy nghĩ, lo âu quá mức, cân đối giữa công việc và nghỉ ngơi, thư giãn để giảm tải áp lực.

+ Tránh thay đổi nhiệt độ đột ngột: Không nên ra ngoài khi nhiệt độ ngoài trời quá cao, ngồi trong phòng điều hòa không để nhiệt độ quá thấp khoảng từ 26 – 27 độ là vừa.

+ Sinh hoạt đúng tiêu chuẩn: Không nên tắm nước quá lạnh và tắm khuya, nên tắm trước 8h tối. Đi ngủ đúng giờ, dậy sớm, không thức khuya.

+ Luyện tập thể thao thường xuyên: Việc tăng cường các hoạt động thể lực giúp máu lưu thông tốt hơn, điều hòa nhịp tim, bình ổn huyết áp từ đó làm giảm nguy cơ tai biến mạch máu não. Theo nghiên cứu việc tập thể dục thường xuyên có thể giảm nguy cơ tai biến mạch máu não lên đến 50%. Vì vậy, bạn nên rèn cho mình thói quen tập thể dục ít nhất 30 phút mỗi ngày với các bài tập vừa sức.

Kiểm soát chỉ số huyết áp và cân nặng cho người bị tai biến mạch máu não

Một trong những nguyên nhân gây tai biến mạch máu não là do tăng huyết áp và béo phì. Tăng huyết áp khiến gia tăng áp lực thành mạch, lâu dần sẽ dẫn đến các biến chứng tim mạch, suy thận và tai biến. Bệnh lý này rất hay gặp ở đối tượng trung niên và người cao tuổi. Do vậy, người mắc bệnh lý tăng huyết áp không nên chủ quan và phải thường xuyên kiểm soát chỉ số huyết áp của mình để có biện pháp phòng ngừa.

Những người béo phì có nguy cơ tai biến mạch máu não cao hơn bởi béo phì liên quan đến nhiều căn bệnh khác như tăng huyết áp, xơ vữa động mạch, tai biến mạch máu não, nhồi máu cơ tim…Do vậy họ cần kiểm soát để cân nặng phù hợp với chiều cao.

Cụ thể, những người thừa cân nên có kế hoạch cho việc giảm cân, tuy nhiên việc giảm cân cũng phải được tiến hành từ từ và cần áp dụng các biện pháp hợp lý từ chế độ ăn uống cho đến luyện tập.

Thăm khám sức khỏe định kỳ cho người bị tai biến mạch máu não

Đây là thói quen cần có ở những người có nguy cơ mắc tai biến mạch máu não. Khám sức khỏe định kỳ sẽ sớm phát hiện và kịp thời điều trị các căn bệnh dễ gây tai biến như: tăng huyết áp, béo phì, tiểu đường, các bệnh về tim mạch, bệnh thận….

Vậy khi nào bạn cần đi khám sức khoẻ? Bạn có thể đi khám định kỳ hàng tháng, hàng năm nhưng ngay khi cơ thể xuất hiện các triệu chứng như chóng mặt, mệt mỏi, đau đầu, mất ngủ… thì cần đi khám và điều trị ngay. cụ thể, bệnh nhân nên làm điện tim, siêu âm tim để xác định xem có cục máu không, hẹp van tim hay loạn nhịp tim không, siêu âm động mạch để tìm các mảng xơ vữa, phình động mạch, hẹp động mạch…

Đối với những người đã từng bị tai biến thì cần phải có có chế độ ăn uống hợp lý kết hợp vận động, hoặc tập vật lý trị liệu theo hướng dẫn của bác sĩ. Bên cạnh đó, người bệnh cũng cần tuân thủ uống thuốc theo đúng chỉ dẫn của bác sỹ và tái khám định kỳ.

Với các trường hợp tai biến nặng cần đổi tư thế nằm của bệnh nhân mỗi giờ để chống loét. Nên xoa bóp bắp cơ, vận động các khớp tay và chân cho bệnh nhân để máu lưu thông và tránh cứng khớp.

Tập vận động để giúp phục hồi nhanh. Bạn có thể tập vận động tại nhà hoặc có thầy thuốc chuyên khoa tâm lý trị liệu hướng dẫn. Người nhà nên cho bệnh nhân tự làm các hoạt động sinh hoạt hàng ngày với sự trợ giúp của thân nhân để có thể hồi phục sớm.

5. Sử dụng thảo dược giúp phòng chống và điều trị bệnh tai biến mạch máu não

Bên cạnh việc dùng thuốc, việc sử dụng một số thảo dược phòng ngừa tai biến mạch máu não cũng rất hữu ích đối với người bệnh. Đặc biệt với nhóm người từ độ tuổi 30 thì việc sử dụng kết hợp các sản phẩm hỗ trợ hoặc thuốc nhằm ngăn ngừa tai biến là giải pháp tối ưu để bảo vệ sức khỏe.

Trong các loại dược liệu thì nấm lim xanh đã được các nhà khoa học chứng minh có tác dụng hỗ trợ phòng ngừa và điều trị tai biến mạch máu não.

Trong loại thảo dược quý này có chứa rất nhiều dược chất quý khác nhau, đặc biệt là Triterpenes giúp hạ cholesterol trong máu, kiểm soát huyết áp giúp làm tan cục máu đông, từ đó làm giảm nguy cơ tắc nghẽn mạch máu não hiệu quả và an toàn. Các dược chất khác có trong nấm lim còn giúp dẫn lưu máu tốt, giảm thiểu áp lực của máu lên thành mạch và làm tăng sự đàn hồi của thành mạch.

Đối với bệnh nhân sau tai biến, nấm lim xanh có thể cải thiện khả năng phục hồi, giúp bồi bổ sức khỏe, hỗ trợ điều trị các di chứng như liệt, mất ý thức, khôi phục lại ý thức cho người bệnh. Đặc biệt, nấm lim xanh còn có tác dụng nâng cao hệ thống miễn dịch, ngăn ngừa nhiều bệnh nguy hiểm, giúp bệnh nhân có sức khoẻ tốt hơn để chống lại bệnh tật.

Bên cạnh nấm lim xanh thì An cung ngưu hoàng hoàn cũng là một phương thuốc từ thảo dược thiên nhiên giúp phòng ngừa và hỗ trợ điều trị tai biến mạch máu não hiệu quả. Loại thuốc này có tác dụng ngăn ngừa và làm tan các cục máu đông, loại bỏ các mảng xơ vữa từ đó giúp tăng cường lưu thông máu và hạ huyết áp, ngăn ngừa nhanh chóng các cơn tai biến. Tính ưu việt của sản phẩm đã được thực tiễn kiểm nghiệm từ hàng trăm năm nay, được nhiều người tin dùng như là giải pháp thoát khỏi nỗi lo tai biến.